ΦΡΜΚ, για μια σύμπραξη των τεχνών

Τι σημαίνει για σας «πολιτική ποίηση»; Υπάρχει «καλή» ή «κακή» πολιτική ποίηση; Με ποιον τρόπο παίρνετε πολιτική θέση στο έργο σας;

Mαρία Τοπάλη

Από τότε που οι φεμινίστριες μας βοήθησαν να καταλάβουμε ότι το προσωπικό είναι πολιτικό, είναι σαφές ότι κάθε ποίηση είναι και πολιτική. Και επειδή η ποίηση είναι, οπωσδήποτε, βαθιά ιστορική, όπως κάθε τέχνη, και μάλιστα τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη φόρμα, εμπεριέχει τον καιρό της. Όσο καλύτερη ποίηση είναι, τόσο πιο επιτυχημένα τον περιέχει. Θυμηθείτε το δοκίμιο του Τεντ Χιουζ, που συσχετίζει το έργο της Ντίκινσον με τον Αμερικανικό Εμφύλιο. Θυμηθείτε το αντινεωτερικό, αντιβιομηχανικό μένος του Ρίλκε. Χρησιμοποιώ αυτούς τους δυο, τη Ντίκινσον και τον Ρίλκε, επίτηδες, καθώς σπανίως τούς σκεφτόμαστε ως πολιτικούς ποιητές. Αλλά είναι και αυτό μαζί με πολλά άλλα. Συνήθως, βέβαια, όταν ακούμε «πολιτική ποίηση», πάει το μυαλό μας στη στρατευμένη. Ας πούμε δυο λόγια γι’ αυτήν. Στρατευμένη ποίηση σημαίνει ποίηση εργαλειοποιημένη. Υπηρετεί σκοπούς απροκάλυπτα εξωποιητικούς. «Δίνει» ποίηση με αντάλλαγμα, για παράδειγμα, να υπηρετηθούν κάποια πρόσωπα, κάποιες ιδεολογίες. Πρόκειται, με άλλα λόγια, για μορφή εκπόρνευσης του ποιητή και του έργου. Δεν έχω τίποτα εναντίον της πορνείας, σε ελεύθερο κόσμο ζούμε. Απλώς να ξέρουμε για τι πράμα μιλάμε. Και, όπως η πορνεία έχει δυο μέρη, αυτήν ή αυτόν που εκπορνεύεται και τον (πολύ σπάνια την) χρήστη των υπηρεσιών της, έτσι και η στρατευμένη ποίηση έχει τον ποιητή-πόρνη αλλά και τον αναγνώστη-πελάτη. Μακριά από μένα, επαναλαμβάνω, κάθε ηθική υποκρισία, κάθε εύκολη καταδίκη. Αυτά είναι της ζωής ετούτης. Απλώς να ξέρουμε για τι πράγμα μιλάμε. Καλή, λοιπόν, ή κακή ποίηση, η πολιτική ποίηση είναι ένα ερώτημα που δεν θέλω να αποδεχτώ έτσι σκέτο. Από εκεί και ύστερα, και πέρα από αστεία: η ίδια προτιμώ, όπως και για άλλα θέματα, έτσι και για την πολιτική, να δίνω, όταν πρόκειται για το δικό μου ποίημα, την πρωτοκαθεδρία σε αυτό το τελευταίο και όχι στις «ιδέες» ή στα «αισθήματα» που μπορεί να «εκφράζει». Μέσα στο ποίημα περνάει όλος μου ο εαυτός, άρα και ο πολιτικός μου εαυτός, πώς αλλιώς; Η πιο πολιτική θέση, όμως, που παίρνω στο έργο μου αφορά τον τρόπο που φαντάζομαι τον αναγνώστη, τη θέση που παίρνω απέναντί του. Συγκεκριμένα, τον βλέπω να βρίσκεται εκεί ακριβώς: απέναντι. Ούτε επάνω ψηλά, ούτε κάτω χαμηλά. Είναι απέναντι ή, ακόμη καλύτερα, δίπλα. Καμιά φορά η φωνή του μπαίνει μέσα στη δική μου, προσπαθώ να ακούω την αναπνοή του, να του πιάνω το χέρι. Είναι ο άλλος μου εαυτός.