ΦΡΜΚ, για μια σύμπραξη των τεχνών

Η νύφη με τις σφαίρες

Στο τέλος ξυρίζουν τον νεκρό

έλεγε παλιά μια παροιμία,

η οποία όμως τώρα έχει ξεχαστεί

ίσως γιατί το τέλος μας τρομάζει,

αν κι οι παροιμίες προφανώς

δεν γίνεται ποτέ να συζευχθούν

σε μια ολόκληρη ζωή

μια μόνο φράση.

Έτσι, λοιπόν, ο κάποτε αξύριστος

υπήρξε κάποτε γαμπρός

πλανήτης στη τροχιά μιας άλλης σφαίρας

(παρότι ο άμοιρος καμάρωνε σαν ήλιος)

και εραστής παροιμιών –

το Μέγα Λάθος –

γιατί ποτέ του δεν εννόησε να κρύψει

από την γλώσσα μυστικά

ξεχνώντας, ως γαμπρός παροιμιώδης,

ότι κι οι πιο μικρές παρεκτροπές

αλλάζουν την τροπή μιας σφαίρας

και συνεπώς του χρόνου τις πτυχές,

ώστε, όλως αίφνης, να βρεθεί

με πλάτη στη σιδερένια πόρτα

μπροστά σε κάποιο απόσπασμα

μιας νύφης, σε άλλο κόσμο ακέραιης

σ’ αυτόν αδικημένης –

αφού κι οι παροιμίες διαλαλούν

ότι ουδέποτε υπήρξε θεία δίκη

κι η γλώσσα από το τέλος της αντλεί

την κάθε περιτύλιξη, μεταίχμιο, ιστορία.

Σαν το συμβάν που ξάφνου δίνει

στη ζωή μας μια τελεία,

η νύφη με τις σφαίρες

τον κόσμο ολόκληρο θα έθετε ως στόχο

αφού, χωρίς θεό, ανέκαθεν ο κόσμος της

σε ένα γαμπρό είχε δεόντως χρεωθεί

κι έπρεπε τώρα να τελειώσει

πριν την προλάβει η ηχώ μιας σφαίρας

που αργεί να καταλήξει

κι έτσι περάσει ακάλυπτη,

μια νύφη δίχως πέπλο,

την άλλη πόρτα που σιωπά,

που είναι δίνη.

Κι αν κύλαγε ευθύς αμέσως τώρα

σε κόσμο άλλο, ξένο, σκοτεινό

θα ήξερε, ο στόχος είχε επιτευχθεί

παρότι ζούσε μόνο με μια σκέψη

μια παροιμία που τώρα έχει ξεχαστεί,

ίσως γιατί το τέλος μας τρομάζει –

μια νύφη αστόχαστη της μνήμης

αδιάβατη να πλάθει πεπρωμένα σφαιρικά

κι ένας γαμπρός ακίνητος στο τέλος

να περιμένει το πρωί

το ξύρισμα.

Επισκέψεις

Έστησε το σιδερένιο κρεβάτι

καταμεσής στην έρημο

και δεχόταν επισκέψεις,

όχι λουλούδια

εδώ δεν είναι νοσοκομείο,

πέτρες μόνο ζητούσε να του φέρουν

πέτρες μικρές με ακανόνιστες γωνίες

με τις οποίες έχτιζε στα πόδια του

πρότυπα καταφυγίων.

Στους περίεργους τυχόντες

πρότεινε δωρεάν διαμονή

σε μικροσκοπικά βραχώδη αναρρωτήρια

μήπως γλυτώσουν τα μάταια ταξίδια

γιατί η έρημος προ πάντων ματαιοδοξεί

και στο τέλος της υπάρχει κενό,

αν δειλιάσεις στη κατάδυση

θα επιστρέφεις διαρκώς στην αρχή

μπουκωμένος στο τέρμα με υποσχέσεις

και δεν θα μάθεις ποτέ

να λατρεύεις το άγνωστο

μονάχα από τυχόν περιέργεια,

και εντέλει για επισκέψεις δεν ήρθατε;

Όπου νάναι καταφθάνουν κι οι φίλοι μας

ο Θέμης και η Λίνα

που κάπου έχουν ξεχάσει το παιδί τους

η μικρή Έρση που κάποτε πνίγηκε

στον έρωτα και έγινε γοργόνα

ο Άγγελος, τετράπαχος, με μια ανεμοδαρμένη κελεμπία

καβάλα σε ένα τόσο δα ποδηλατάκι

πρωτοφανείς ασκήσεις ισορροπίας

που ο Χάρης ανέκαθεν κορόιδευε

γιατί είχε μανία με τις ομπρέλες

όταν τις μάντρες πήδαγε σαν αλεξιπτωτιστής

από την μια ερωμένη στην άλλη –

δεν είδε πίσω του ο άμοιρος

το φάντασμα της Μάχης παρέα με έναν ποιητή

που αυτοσυστήθηκε μ’ ένα συγγνώμη δεν σας ξέρω.

Κοίτα να μάθεις, σκέφτηκε

σαρώνοντας με τη χούφτα ένα καταφύγιο

χτισμένο στο πόδι με οχτώ πέτρες

μικρές με ακανόνιστες γωνίες

στοχεύοντας μεμιάς την άφαντη σχισμή

στο πλέγμα του ουρανού

από όπου ξεχύνονταν μυριάδες

γκρίζα κοντόλαιμα πουλιά σαν ηλιαχτίδες

γκρεμίζοντας τους απέναντι βράχους

μες στην απρόσμενη σιγή.

Συντρίμμια μου χαρίσατε, ψιθύρισε,

πριν του θυμίσει η γυναίκα του

πως τώρα μοιάζει στον πατέρα του

και να τον πνίξει ένα κλάμα ξαφνικό

που γλύτωσε από ένα κόσμο μίζερο

και δεν γλυτώνει απ’ το ρήμα.

Κυνός στόχος

Ο δικός μου ο λαβύρινθος

είναι ένας σκύλος

που νοσταλγεί τα ίχνη του

σε άλλο κόσμο.

Γι’ αυτό και δεν τον κυριεύει

η επιστροφή

μονάχα τον τυραννάει η πορεία

και όχι πάντα,

γιατί πολλές φορές ξεχνιέται κυνικά

κι εξαφανίζει ίχνη

μ’ ένα βλέμμα.

Άλλοι, όμως, σκοτώνουν ίχνη τους εξ επαφής

κι άλλοι ακόμα επιστρέφουν δίχως απορία

με όλου του κόσμου τα σκυλιά

ξοπίσω ξεχασμένα.

Γι’ αυτό και μάταια ξενυχτούν οι κυνικοί

με ένα λαβύρινθο στο στήθος τελειωμένο

κι ας ανιχνεύονται ενίοτε από σκύλους

με βλέμματα ανθρώπων απλανή

και στομωμένα

αφού από άλλο κόσμο

δεν έχουν πάρει ούτε σήμα.

Δεν βρέθηκε, άραγε, κανένας να τους πει

ότι τα ίχνη τους εκείνα που γυρεύουν

τα κυριεύει η επιστροφή

αν καταπιούν οι νοσταλγοί το νήμα;

Σκιές κι ανοίγματα

Σκιές κι ανοίγματα

ανθρώπων σε σκιές

απ’ το παράθυρο

σ’ ένα παράθυρο τα ψάχνεις

κάποιο κομμάτι μιας ζωής

ενίοτε να αρπάξεις

αν τύχει, πράγματι, η ζωή

να σε αφήσει.

Αντί, όμως, να αφήνεις

κομμάτια πράγματα στη τύχη

μήπως θα άξιζε να δώσεις

στις σκιές σου λίγη χάρη

και να τολμήσεις,

εκεί που δεν τόλμησε κανείς,

να σε χτυπήσει

μ’ ένα δόρυ το φεγγάρι;

Ή

Μόνο ένας άγιος θα ξύπναγε

φορώντας την σάρπα των δακρύων.

Μπορεί κι ένα παιδί

προδομένο από το ψύχος

ενός αφόρητου ονείρου πρωινού

ενώπιον κάποιου μυστηρίου

ζωής άλλης.

Γιατί το κάθε ξύπνημα σημαίνει

ή ανάσταση ή φρίκη

ανάλογα με του ονείρου το αληθές,

ή την αποτυχία του να φέρει

την ευθύνη για κάθε οδύνη

που μέσα στο όνειρο αληθεύει,

ή και την ηδονή μιας αγκαλιάς

αληθινής, εκτός ονείρου λατρεμένης.

Αλλιώς το κάθε πρωινό σημαίνει

ή απώλεια,

που σε αληθινό χρόνο ξαναβρίσκεις,

ή αγάπη,

που σε ονείρου χρόνο πάντα χάνεις.

Ώστε ο διάχυτος ο βρόντος της ζωής

ή γίνεται για πάντα ανυπόφορος

ή σπάει την μηδενική του μέλλοντος σιωπή,

ώστε ακόμη κι εκείνο το παιδί

που ξύπνησε πάλι δίχως μάνα

να εξαγνιστεί

σε ένα λουτρό κατάσαρκα

δακρύων.

[από Το Ανυπέρβλητο Μαζί Της]

………

Lágrimas

λέvε oι Σπανιόλoι τoν γκρεμό

τo νόημα μιας λέξης

πoυ τoυς κρύβει

αν η ζωή τoυς κρέμεται

από ένα μυστικό

ή αν στα μάτια τoυς

βρίσκει o έρωτας μιαν άκρη

και τα κρατά για πάντα ανoιχτά

τα όνειρα μην τύχει και τoυς κλέψει

ο φθόνoς ενός κόσμoυ πoυ απoρεί

αν μια oλόκληρη ζωή oι ερωτευμένoι

κρέμoνται ή γκρεμίζoνται

απ’ τo δάκρυ.

Ο Στάθης Γουργουρής (1958) είναι καθηγητής κλασσικών σπουδών και διευθυντής του Ινστιτούτου Συγκριτικής λογοτεχνίας στο Columbia University στη Νέα Υόρκη, δοκιμιογράφος και ποιητής. Στα ελληνικά έχει εκδώσει τέσσερα βιβλία ποίησης με πιο πρόσφατο το Ενδεχομένως αταξίες, Κείμενα ποιητικής και πολιτικής (Νήσος, 2016). Είναι συγγραφέας των βιβλίων Dream Nation: Enlightenment, Colonization, and the Institution of Modern Greece (Stanford, 1996) Does Literature Think? Literature as Theory for an Antimythical Era (Stanford, 2003), Lessons in Secular Criticism (Fordham 2013), The perils of the one (Columbia University Press, 2019). Έχει δημοσιεύσει μεγάλο αριθμό άρθρων σχετικά με την αρχαία Ελληνική φιλοσοφία, τη σύγχρονη ποίηση, το σινεμά, τη σύγχρονη μουσική και την ψυχανάλυση, ενώ αρθρογραφεί συχνά σε διάφορα ιντερνετικά μέσα (όπως τα Al Jazeera, The Immanent Frame, Re-Public), αλλά και ελληνικές εφημερίδες και περιοδικά για θέματα πολιτικής και λογοτεχνίας. Τα βιβλία του Στάθη Γουργουρή στα ελληνικά, είναι το Έθνος-όνειρο: Διαφωτισμός και θέσμιση της σύγχρονης Ελλάδας (Κριτική, 2007, μετφρ. Θανάσης Κατσικερός), και Στοχάζεται η λογοτεχνία; Η λογοτεχνία ως θεωρία για μία αντιμυθική εποχή (Νεφέλη, 2006, μετφρ. Θανάσης Κατσικερός).